Mikro kredi, makro umutlar

Erzurum’da hayata yenik başlayan kadınların en yakın dostu Mikro Kredi’de görev yapan Esra Sincar ve Özlem Dumlu oldu. Mahalle mahalle, sokak sokak dolaşarak kadınları bir bir belirleyen Sincar ve Dumlu, adeta onlara yeni kapı aralıyor.

Ayşe Nur BAYRAM/ERZURUM

Kocaman kocaman bankaların, dev şirketlerin, dudak uçuklatan kredilerin ve acımasız kuralların hakim olduğu finans ve ticaret dünyasında hayata doğar doğmaz yenik başlayanların, fakirin fukaranın, çaresizlerin ve kefilsizlerin, kimseye boyun eğmeden, kimseye el açmadan ve hiç kimseden medet ummadan, sadece ufacık katkılarla üretim sistemine dahil olup kendi el emeği ve alın teri ile helalinden kazanmanın adıdır mikro kredi.

Türkiye ‘de 2003 yılından itibaren Türkiye İsrafı Önleme Vakfı ve il valilikleri aracılığı ile hayata geçirilen, bayanlara, özelliklede ev hanımlarına balık vermeyip balık tutmayı öğretip özendiren bu sistem, küçücük maddi desteklerle aslında herkesin nasıl üretimin bir parçası haline geldiğinin ve yoksulluk karanlığının bir nebze de olsa ev hanımları aracılığıyla ailelerin üzerinden yırtılıp kaldırıldığının en güzel örneklerini sunuyor bize.

Mikro – makro gibi terimler her ne kadar yabancı gelse de bize, aslında olay çok basit. ‘Keşke yaptığım pastalar, açtığım mantılar, ördüğüm çoraplar, kenarlarını dantellediğim eşarpları satabilsem de eşime, yuvama, çocuğuma ufakta olsa bir katkı sağlayabilseydim’ diyen hanımların,  ya da ‘elimde anladığım, bildiğim bir zanaatım ve sanatım var, küçükte olsa bir sermayem olsa da bende işimi yapıp kazanabilsem’ diyen kadınların sessiz çığlıklarına karşılık verip, faizsiz, kefilsiz ve tamamen güven ilkesine dayalı olarak, ham madde sağlama olanağı tanınması yani; pasta yapana un, çorap örene iplik, elbise dikene kumaş sağlanan desteğe mikro kredi desteği deniyor.

Erzurum’da mikro kredi desteği ile kendi işini yapıp gelir elde eden bayanlarla yaptığım görüşmeler bir birinden dramatik ve acı hayat hikâyelerinin ufacık bir destekle nasıl değiştiğinin fotoğrafını net bir şekilde ortaya koyarken, aslında ev kadınlarımızın ne kadar maharetli ne kadar üretken olduklarının öyküsünü de gözler önüne seriyor. Ve ister istemez şu cümle geliyor aklımıza; ‘Tökezleyene bir tek el uzatmak yeterlidir düşmesin diye… ‘

Üretimin arttığı yokluğun ve yoksulluğun en az seviyeye düştüğü el açanlarımızın değil, veren ellerimizin fazla olduğu bir memleket hepimizin ortak hayalidir. Hayaller hayata geçirilmedikçe düş olarak kalırlar, bir şeyler yapmadıkça ve taşın altına fert fert elimizi koymadıkça hiçbir şeyi değiştiremeyiz diyerek, yoksulluğun onurlu bir şekilde azaltılması; sloganıyla 2003 yılında bir proje hayata geçirilir.

Türkiye GrameenMikrofinans Projesi (T.G.M.P) Başkanı Prof. Dr. Aziz Akgül’ün kendi imkanlarıyla sağladığı 10 bin  dolar sermaye ile hayata geçirilen proje,  Başbakan Recep Tayyip Erdoğan’ında 18 Temmuz 2003’te bizzat desteği ile start alınca, kısa zamanda yaygınlaşmaya ve art arda şubeler açarak ülkenin dört bir  yanına duyulması ile adından bahsettirdi.

‘500 lira ile zengin mi olunurmuş’ diyenlere inat, krediden faydalanan kadınların özverili çalışmaları, Türkiye İsrafı Önleme Vakfı’nın hiçbir ücret almadan canla başla yoksulluğa savaş açan sosyal sorumluluk sahibi idarecileri ve çalışanları sayesinde 10. yılında 60 binden fazla insana umut ışığı olmuş ve olmaya da devam ediyor proje.

Erzurum’da mikrofinans çalışmaları

Erzurum Mikrofinans Şubesi, Türkiye GrameenMikrofinans Programı’nın 89. şubesi olarak 16 Nisan 2012 tarihinde, Erzurum’da faaliyetlerine başladı. 05 Eylül 2013 tarihi itibariyle 250 dar gelirli bayana ulaşarak, bu üyelere kredileri veriydi. 204 üyeye toplamda 270.942 TL kredi verilmiş sağlandı. Ayrıca 8 kadına 8.000 TL girişimci kredisi,7 kadına 1.750 TL sosyal kalkındırma kredisi ve 21 kadına da 17.556 TL iletişim kredisi dağıtıldı. Dağıtılan bu kredilerin vadesi gelen tutarların tamamı olan 120.476 TL’si tahsil edilerek, geri dönüşümde yüzde100 hedefi başarı ile tutturuldu.

Bu rakamsal istatistiklerden sonra mikrofinans kredisi çalışmalarının Erzurum etabını müthiş bir özveri ve insan üstü çabalarla yürütmeye çalışan sosyal sorumluluk projesi emekçilerinden Esra Sincar ile yaptığımız röportaja dönüyoruz ve sohbetimizin satır aralarından anlıyoruz ki kolay olmuyor yoksulluklara çare, tükenmiş umutlara ışık olmak.

YÜCELİK’TEN ERZURUMSPOR’A 50 MİLYON LİRA

Daha şubenin ilk açılış günlerinde başlıyor sıkıntılar, uzayan tadilat süreçleri, sonrasında mikro kredinin tanıtım aşamasındaki zorluklar, şüpheci bakışlar, toplu ulaşım araçlarının bile gidemediği bilinmedik yerlere uzanan zor ve riskli yürüyüşler, bitmek bilmez sorular, sorunlar yıldırmamış onları. Hep çalışmışlar, çabalamışlar, anlatmışlar. Umut olmuşlar yoksul hanımlara, dost olmuşlar, sırdaş olmuşlar ve aslında gerçek amaca yani insanın insana güven duyması olgusunun en güzel örneğini ortaya koymuşlar. Esra Sincar bize şubenin kuruluşundan bugünlere uzanan öyküsünü kendi ifadeleri ile şöyle anlatıyor:

“Mikro kredi Erzurum’da Nisan ayında kuruldu. Haziran, Temmuz ayında tam olarak faaliyete geçtik diyebilirim. Öncelikle sokak sokak dolaşıp broşürler dağıttık. Erzurumlu kadınlarımıza mikro krediyi anlatmaya başladık. Bu ne kadar faydalı oldu derseniz, yok denilecek kadar azdı. Bizde esas etkili olan, üye olan bayanlarımızın tanıtımını yapması oldu. Çünkü mikro krediyi hiç bilmedikleri için tedirgin yaklaştılar. ‘Acaba kötü bir şey mi, bizi kandırıyorlar mı?’ diye korkarak yaklaştılar. Biz, onlardan araştırmalarını istedik. Krediyi alan üyelerimizden tanıtım yapmalarını istedik. Çünkü krediyi alan bayan üyelerimiz, durumdan oldukça memnun kalıyorlardı. Bizde memnuniyetlerini anlatmalarını istedik. En çok üye kazancımız tanıtım vesilesi ile oldu. Broşürde etkili olabilirdi ama insanlarımız pek okumaktan hoşlanmıyorlar. Broşürlerimizi bakıp, atmakla yetindiler. Bazıları almak bile istemedi. Duraklara astık, meğerse ilan yapıştırmak yasakmış, onu da bilmiyorduk. Yani başlamak hiç kolay olmadı.”

“Mikro kredi, gönül işi”

Mikro kredinin gönül işi olduğunu belirten Esra Sincar, istekli olmadan bu işin yapılamayacağını söyledi. Zorluklarla güzelliklerin geldiğini ifade eden Sincar,“Gönül vermeden bu işi yapmak imkânsız. Çünkü zorluklarına katlanmak sabır ister. Bayanları bulmak, anlattığım gibi dil dökmek çok zor. İlk başlardaki bu çabalarımızın başarılı olduğunu pek söyleyemem, gözle görülür bir artış olmadı tabi. Çünkü dediğim gibi, bayanlarımız çok tedirgin. Kış memleketinde olmak bile etkiledi bizi. Bazı bayanlarımız ‘kışın ortasında nasıl yapayım?’ diye almak istemedi. Büromuz merkeze yakın olmasına rağmen kışın gelemem diyen oldu. Toplantı günlerinde sıkıntı yaşadığımız oldu. Ama gerçek ihtiyaç sahipleri aldı, bir daha aldı, memnun kaldı ve tanıtımını da yaptı. Şükürler olsun çabalarımız sonuç vermeye başladı Şu an çok iyi durumdayız. Kredi alan üyemiz 250’ye ulaştı. Tüm bu çalışmalarımızın ve çabalarımızın yanında  artık bu bayanların dert ortağı olduk. Dertlerine derman olduğumuz için, bizi sırdaş olarak görüyorlar. Bütün sıkıntılarını bize anlatıyorlar. Bizde elimizden geldiğince yardımcı olmak istiyoruz. Dediğim gibi gönül işi olduğu için, yürekten hissediyoruz sıkıntılarını. Ailesi ile paylaşamadığı sıkıntıları bile bizimle paylaşıp çözüm yolu arıyor” diye konuştu.

“Bazı bayanlar eş desteği olmadığı için korkuyor”

Esra Hanım aslında mikro kredi taleplerinin daha fazla olabileceğini fakat bir takım korku ve çekingenliklerinden dolayı bu taleplerin olması gerekenin çok gerisinde olduğunu vurguladı. Esra hanım,“Erzurum’da mikro kredi alıp iş yapmak isteyen kadın çok. Ancak arkasında erkek desteği olmadığı için korkuyorlar. Kadın bir şeyler yapmak istiyor. Ama zorlanacağı durumlar elbette ki olacak. İş yapıp satamadığı günler de oluyor. O hafta nasıl ödeyecek? Eşinin desteği olmadığı için yapamıyor. Eşi, ‘o haftada ben sana destek olurum’  demiyor. ‘Bu işe girdiysen batsan da çıksan da sen kurtaracaksın’ diyor. Destek eksikliği yüzünden cesaret edemiyorlar. Bizde ödemeler kesin, o hafta, o para ödenmek zorunda. Korkuyorlar yani, bu konu da da bir sıkıntımız var” şekline konuştu.

“Acaba başarılı olur muyuz?”

Kuruluş aşamasında bize çok tedirgin olduklarını ifade eden Esra Sincar‘Acaba başarılı olur muyuz, olamaz mıyız’ diye korku yaşadıklarını söyledi. Sincar, “Üye bulma konusunda tedirginlik yaşadık. Çünkü dediğim gibi bayanlar çok tedirgindi. Çok aşırı bir talepte olmadı. Bizde bir noktadan sonra, güvenimizi yitirdik. ‘Bu iş yürümeyecek galiba’ dedik. Ne olursa olsun bir çekinme oldu. Hiç bilmediğimiz yerlere gittik. Sonuçta bayanız. Ne ile karşılaşacağını bilmeden gidiyorsun. Onun korkusu vardı içimizde. Bazen yollarda kötü niyetli insanlarla da karşılaşmadık değil. Bilmediğimiz evlere gittik, hiç görmediğimiz yollardan geçtik. Korkmadık desek yalan olur. Kışın ortasında, buz gibi bir hava var ama biz sokak sokak dolaşıp üye aradık. Anlatmak için gittik. Ya da bayana krediyi verdikten sonra da, her hafta evlerine gidip ödemeleri topladık. Aracımız da yoktu ilk zamanlar. Otobüslerde mahvolduk. Gerçi otobüse de şükrettik, çünkü otobüsün gitmediği yerler de oluyordu. Özlem hanım bebek bekliyordu. O haliyle yürüdü, hiç of bile demedi. O’nun dört aylık doğum izni oldu. Ben tek başıma kaldım. Yine yılmadım. Kendimize güvenmesek, destek görmesek başarılı olunmazdı” dedi.

“Müdürümüz İbrahim Gürler’e çok teşekkür ediyoruz”

Erzurumlu bayanların her zaman yanında olduklarını belirten Esra Sincar, müdürleri İbrahim Gürler’in kendilerine çok destek olduğunu söyledi. Taleplerin her geçen gün daha çok arttığını ifade eden Sincar, “Çünkü önceden fonumuz yoktu. Diğer illerin fonlarından destek alıyorduk. Bayan üye sayımız da azdı. Şu an İl Özel İdaresi’nden 70 bin TL bir fon aldık. 50 bin TL’de gelecek, çalışmaları devam ediyor. Bu sene alınan ödeneği, tamamen dağıttık. Geçen seneye oranla yüzde 100 bir artış söz konusu. Elde para olması çok önemli. Çünkü kredi isteyen üyeye para o anda lazım. Bir kaç hafta bekletirsek, bir anlamı kalmıyor. İhtiyaç olduğu an parayı vermemiz lazım. Önceden bekliyorlardı, sabırsızlanıyorlardı. Hatta gecikme yüzünden vazgeçen de oldu. Ama şimdi para olduğu için, istediği an, acil ihtiyaçlarda hemen ödenek yapabiliyoruz. O yüzden daha çok alıyorlar. Üye sayımıza artısı oluyor yani. O kadar sıkıntıya rağmen her şey şu anda çok iyi. Emek olmadan yemek olmazmış gerçekten. Müdürümüz İbrahim Gürler, bize çok destek oldu. Kendisine de sizin aracılığınız ile çok teşekkür ediyoruz. Bizi çok motive etti. Müdürümüzün desteği ile ilerlememiz hızlandı. Sonsuz güveni ile başarılı olduk” diye konuştu.