Ayazpaşa Camii, kutlu gelenek binbir hatimlere ev sahipliği yapıyor. Günde ortalama 20 hatimin okunduğu tarihi camide 7’den 70’e Dadaşlar Kur’an okuyor, başta Erzurum olmak üzere ülkenin her türlü afet ve kötülükten korunması için dua ediyor.
Sabah 02.30’da açılan camide görevliler cemaate cüz dağıtıyor. Okunan cüzler, yine camideki tasnif heyeti tarafından sayılıyor. Sabah 06.30’a kadar süren hatim okuma ellerin semaya açılarak yapılan duayla sona eriyor.
Görevlilerin baş üzerinde taşıdığı Kur’an-ı Kerim’leri alan cemaat de aynı hürmeti gösteriyor. Hafız, imam, öğretmen, memur, bürokrat, çocuk, yaşlı genç 200’e yakın cemaat, Allah kelamına hürmet olarak sırt sırta vererek okumalarını sürdürüyor.
Röportaj: Salih TEKİN-PUSULA
Bir çok medeniyete ev sahipliği yapan Erzurum, tarihi boyunca istilalar ve afetler yaşamış. Binbir hatimlerin başladığı dönemde de yöre çokça afetle karşı karşıya kalmış. Rivayet o dur ki 1500’lü yıllarda bugün ki Tuzcu Mahallesi’nde yaşayan Pir Ali Baba dergahında alimler yetişiyormuş. O tarihlerde Erzurum’da büyük depremler ve afetler yaşanınca şehrin ileri gelenleri dergâha giderek, Pir Ali Baba’dan felaketlerin bitmesi için dua etmesini istemişler. O gece dergâhta sabahlara kadar felaketlerin dinmesi ve daha beterlerinden Erzurum’un korunması için gözyaşlarıyla topluca dualar edilmiş. Sonrası gece, Pir Ali Baba rüyasında Peygamber Efendimiz (S.A.S.) görmüş. Rüyada Efendimiz Binbir Hatimlerin okunmasını tavsiye ediyormuş. Pir Ali Baba rüyasını ve Peygamberimizin tavsiyesini müritlerine anlatmış ve o günden itibaren de Dergâhta hafızlar tarafından hatimler okunmaya başlanmış.
O dönemin Padişahları Dutçuyla Yarımca köyleri arasındaki ovayı Pir Ali Baba’nın Dergâhına bağışlamışlar. Pir Ali Baba tarafından başlatılan Binbir Hatim geleneği 1920 yılına kadar kesintisiz devam etmiştir. 1920 – 1950 yıları arası kesintiye uğramış. 1950’den sonra Erzurum Müftülerinden Solakzade Sadık Efendi tarafından tekrar başlatılmıştır. 1957 yılına kadar Binbir Hatimleri okuyan Hafızlara Erzurum Tüccarlarından toplanan bir miktar para hediye olarak verilirmiş. 1957’den sonra, Camilerimizde gönüllü imamlar ve vatandaşlar tarafından okunmaktadır.
Binbir Hatim uzun zaman 15 Aralıkla 15 Ocak tarihleri arasında okunmuştur. Bundaki hikmet ise Binbir Hatimin manevi himmetinin iki yılı birden kaplaması. Yani geçen yılı Binbir Hatimle uğurlamakla beraber yeni yıla da Binbir Hatimle başlamak olarak düşünülmüştür.
İşte bu düşünceyle kutlu gelenek Erzurum’da 483’üçüncü kez 18 Aralık Cuma günü başladı. 42 camide okunan binbir hatimler için Ayazpaşa Camii’nin büyük önemi var. Pir Ali Baba’yla aynı dönemde yapıldığı tahmin edilen Ayazpaşa, bu kutlu geleneğin başladığı ibadet mekanı. Her yıl Erzurumluların hatim okumak için doldurduğu bu kutlu mekan bu yıl 483’üncü kez Dadaşları ağırlıyor.
Ayazpaşa’da binbir hatim
Vakıflar Bölge Müdürlüğü tarafından adeta yenilenen bu tarihi mekandaki kutlu geleneği hem izledik hem de görevlilerle sohbet ederek bilgi sahibi olduk. Pir Ali Baba döneminde yapıldığı tahmin edilen caminin bir özelliği de Aziziye Destanı’nda da önemli bir görev ifa etmesi. Osmanlı-Rus savaşı sırasında Rus ordularının Aziziye Tabyaları’na saldırısına gören Ayazpaşa Müezzini ezan sonrası yaptığı çağrıyla Erzurumluları Türk Ordusu’na yardıma çağırmıştı.
02.30’da okuma başlıyor
Sabah 02.30’da müezzin tarafından açılan camiye gelen 7’den 70’e Erzurumlular, kutlu görev için yerlerini aldıktan sonra binbir hatim gönüllüleri cüzleri dağıtmaya başlıyor. (Bilmeyenler için bir not: Kur’an-ı Kerim 30 cüzden oluşuyor. Bu 30 cüzün okunmasına da hatim deniyor)
Binbir hatim gönüllüleri İbrahim Yıldırım, Muammer Aslan ve İbrahim Yıkılgan, baş üstlerinde taşıdığı Kur’an cüzlerini cemaatte dağıtıyor. Cüzleri okuyanlar, tamamladıklarında yeni cüzü talep ediyorlar.
Binbir hatimde görev alan gönüllüler çeşitli mesleklerde çalışıyor. Ancak bu kutlu gelenekte yer almak için büyük çaba sarfediyorlar.
Kur’an-ı baş üzerinde taşıyorlar
Cüz dağıtan görevlilerden İbrahim Yıldırım’la sohbet ettim. Bir taraftan başı üzerinde taşıdığı cüzleri dağıtan İbrahim Yıldırım bir taraftan da soruları cevaplandırdı:
Ne kadar zamandır bu görevi yapıyorsunuz?
Yaklaşık 3 yıl oldu. İslam ülkeleri arasında sadece Erzurum’da gerçekleştirilen bu kutlu gelenekte bizim de emeğimiz olsun istedik.
Sizin buradaki göreviniz ne?
Biz arkadaşlarla birlikte camide bulunan cüzleri cemaate dağıtmakla mükellefiz. Okunan cüzleri de toplayarak görevleri hatimleri hesaplamak olan arkadaşlara teslim ediyoruz.
Hatimleri sayan heyet
Yavaş yavaş dolmaya başlayan camide cüz dağıtıcılarından ayrılıp iki ayrı noktada oluşturulan tasnif heyetinin yanına gittim. Tasnif heyetinde 14 yaşından beri binbir hatimlere okuyucu olarak katılan Osman Ardahanlı’yla sohbete devam ettik. Kendisini İl Özel İdaresi görevi sırasında tanıdığım Osman Ağabeyden hatim tasnifi ve yaptıkları çalışmaları dinledim.
Ağabey, binbir hatimlere ne zaman başladın?
Erzurum’da bu yıl 482’incisi okunan hatimlere ben 14 yaşındayken katıldım. Her yıl hiç ara vermeden okuyanlar arasında ben de yeraldım.
Ayazpaşa’da hatimlere ilgi fazla. Siz okunan hatimleri nasıl belirliyorsunuz?
Görevliler okunan cüzleri toplayarak bize getirirler. Cüzler farklı ebat ve boylarda olduğu için hepsini ayrı ayrı tasnif ediyoruz. Okuma bittiğinde ise kaç hatim okunduğunu belirliyoruz.
Ağabey cüzleri tasnif edenler kaç kişiden oluşuyor?
Cüz tasnifi için 2 ayrı grup çalışıyor. Benimle birlikte Sıddık Keleşoğlu bir grup, İbrahim Çelik ve Abubekir Keleşoğlu da ikinci grup. Her gün cüz sayımını biz yapıyoruz.
Günde kaç cüz okunuyor?
Bu gelen cemaatin sayısına bağlı. Hafta içinde çalışanlar olduğu için okunan cüz sayısı 18-19 arasında oluyor. Hafta sonu ise cemaat sayısı 200’ü geçince hatim sayısı da 22’leri buluyor. Bazen daha da fazla olabiliyor.
Kur’ana hürmet
Görevlilerin baş üzerinde taşıdığı Kur’an-ı Kerim’leri alan cemaat de aynı hürmeti gösteriyor. Kur’ana sırt dönmek istemeyen cemaat kendileri sırt sırta veriyor. Hafız, imam, öğretmen, memur, bürokrat, çocuk, yaşlı genç 200’e yakın cemaat, Allah kelamına hürmet olarak sırt sırta vererek okumalarını sürdürüyor. Görevliler bu durumu “Kur’an-ı Kerim’e sırt dönmemek için cemaat birbirlerinin sırtlarına dayanarak okuyor” diye açıklama getiriyorlar.
Hatimlerin küçük okuyucuları
Her meslekten her yaştan hatim okuyanlar arasında dikkatimi 8 yaşlarındaki çocuklar çekti. Yunus Emre Akçay ile Tuğrahan Somunboğan, hatim okumaya öğretmen olan babalarıyla gelmiş. Hafta içi okula gittikleri için sadece Cumartesi-Pazar camiye gelen çocuklar, büyüklerle beraber hatim okuyorlar.
Namaz arası
Sabah 02.30’da okumaya başlayan cemaat, Kur’an okumaya sabah namazı sebebiyle ara veriyor. Hınca hınç dolu camide büyük bir huşu içinde eda edilen namaz sonrası tekrar cüzler açılarak hatim okunma başlıyor. Taaki saatler 06.30’u gösterene kadar. Saat 06.30’da dua yapılırken, görevliler de toplanan cüzlerle okunan hatim sayısını belirlemeye çalışıyor. Bu sırada camide bulunan imam ya da ilçe müftüleri hatimler için dua ediyor. Dualarda Erzurum ve terör saldırıları sebebiyle zor günler geçiren ülke var. Okunan duaya amin diye semaya kalkan eller, ülkenin birlik ve beraberliğinin bozulmaması için de dua ediyor.
Ve son olarak görevlilerin hesapladığı hatimler cemaate bildiriliyor. Bizim katıldığımız gün hayli bereketli oluyor. Osman Ardahanlı ağabey, 22 hatim okunduğunu açıklarken bu sayının ortalamadan fazla olduğuna dikkat çekiyor.
Çorba ikramı
Ayazpaşa’dan sabahın ayazında evlerine gitmeye hazırlanan cemaate ‘Bu kutlu görev de benim de çorbam olsun’ diyen hayırseverler çorba ikramında bulunuyor. Kolkola camiden çıkan cemaat sıcak çorbalarını içtikten sonra kutlu bir görevi yapmış olmanın huzuruyla evlerinin yolunu tutuyor.
42 camide okunuyor
Erzurumluların her yıl heyecanla katılım sağladığı Binbir Hatim geleneği bu yıl merkez ilçelerde 42 camide okunuyor. 18 Aralık Cuma günü sabah namazında din görevlileri ve halkın katılımıyla okunmaya başlanan hatimlere, evlerinde, iş yerlerinde, şehir içinde ve dışında hatta yurt dışından okunarak bildirilen hatimler de ilave edilecek. Binbir Hatim programında hatim duası ise, erkek cemaat için 15 Ocak Cuma namazında, bayan cemaat için 16 Ocak 2016 Cumartesi saat 09:00’da Ulu Cami’de yapılacak.
Alvarlı Efe’nin dilinden binbir hatim
Erzurum’un yetiştirdiği önemli alimlerden biri olan Alvarlı Efe Hazretleri kaleme aldığı gazelinde Binbir Hatimleri şu şekilde dile getirmişti:

Hafızları binbir hatim okurlar,
Nur-i Kur’dan enharına akarlar
Nüzul-i merhamet-gahe bakarlar
Mevla’ya emanet olsun Erzurum

Kerem-i Kerim’den oldu inayet
Binbir hatim beldemize kıraat
Gönlümüze doldu nur-i şeri’at
Mevla’ya emanet olsun Erzurum

ETB’DEN YENİ YATIRIM ATAĞI

Binbir hatim nuru arşı doldurmuş
Bela musibeti yerden kaldırmış
Düşmanları kahreylemiş öldürmüş
Mevla’ya emanet olsun Erzurum